Época Romana ( 19 a. C. ó V d. C)
O illamento de Galicia é un
dos argumentos que se emprega para explicar as
características da romanización deste territorio. Sen
embargo esta zona vese influenciada polas vías de
comunicación marítima durante o Bronce, o que motivou
unha aculturación, madiante a que foron actuando en
maior ou menor grado certas influencias romanizadoras na
cultura castreña, aínda que esta seguiu a manter os
seus costumes tradicionais.
Os elementos prerromanos tiveron unha acomodación forte, poloque se deduce, que o territorio estivo bastante romanizado, aínda que esta fose lenta e tardía, chegando a constatarse un período de intensa romanización en torno ó século III d. C.
Pero a incorparoración de Galicia ó imperio romano iníciase coa expedición de castigo contra Lusitanos e Galaicos, levada a cabo por Xulio César no ano 61 a. C. A súa campaña bélica recorre o territorio ata Finisterre.
A conquista real de Galicia ten lugar entre os anos 29 o 19 a. C. por Augusto. A través de esta conquista pretendíase libera-los pobos da Meseta das incursións de galaicos e cántabros e, o mesmo tempo, consegui-lo control dos ricos xacementos mineiros do NO.
Desta etapa, algúns hietoriadores antigos (Pomponio Melo), atribuen a formación dunha torres, que, según Mela "Sars iusta turrin Augusti titule memorabilem", anque Plinio as coloca nas cercanías do Tambre. Na actualidade séguese aceptando o emprazamento das Turris Augusti nas Torres de Oeste, e do que non cabe dúbida é da existencia dun asentamento de carácter romano neste lugar.
O abundante material recuperado nas campañas de excavación é suficiente para xustificar a presencia romanizadora. Dito asentamento queda ademáis constatado pola proximidade dun importante nó de comunicacións, como o de Iria Flavia e a navegación polo Ulla.
Non podemos precisar hacia que tipo de asentamento evolucionou durante a época romana (villa, enclave portuario, poblado costeiro,...) pero a súa continuidade está avalada pola presencia das aras votivas e de cerámica romana común e sigillata hispánica, africana, paleocristiana, ata principios do século V d. C.
A estas conclusións xa chegara Balil Illana nas excavacións realizadas nos anos 70:
1º. Que toda esta área das Torres documéntase unha ocupación romana mediante o descubremento de cerámica, aínda que unha parte do material se atope bastante rodado.
2º. A aparición da cerámica estampada africana indica unha ocupación tardo- romana que parece a continuación da ocupación tardo- republicana e alto imperial.
3º. Non existe polo momento ningunha proba da continuidade entre o asentamento romano tardío e alto medieval.
Estas conclusións, demostran, polo tanto, un asentamento romano prolongado non só na época de Augusto senon ata o século V d. C.
Localización: Torres
de Oeste.
Depósito: Museo de Pontevedra.
Adscrición cultural: Época Romana.
Adscrición tipolóxica: utensilio para iluminar.
Descrición: elemento de iluminación que, debido o seu uso frecuente, ofrece unha producción moi abundante que, a partir de mediados do século I d. C. fábricase prácticamente en tódolos puntos do Imperio.
As lucernas fabricáronse con moldes bivalvos, aplicándose logo as asas. Posuen un depósito para o aceite en forma de roda que deixa na súa parte superior un disco utilizado para a decoración de molde e limitado por unha moldura. Nun extremo surxe a "piquera", pico da lucerna aberto nun extremo, onde se coloca a mecha, no extremo contrario lateral colocábase o asa.
Localización: Torres
de Oeste.
Depósito: Museo de Pontevedra.
Adscrición cultural: Época Romana, a partir do século I d. C.
Adscrición tipolóxica: utensilio doméstico.
Descrición: productos itálicos, singularmente aretinos. Aparecen nas Torres de Oeste e son materiais de importación de Arrezo.
É de barniz roxo, comenza a fabricarse entre os anos 30- 40 a.C. Fanse utensilios lisos coma pratos, fontes, que se decoran.
Localización: Torres
de Oeste.
Depósito: Museo de Pontevedra.
Adscrición cultural: Época Romana, século I d. C.
Adscrición tipolóxica: utensilios domésticos.
Descrición: o seu estudo non está totalmente definido, debido á decadencia na decoración e á falta de selos nas pezas, polo que é difícil establecer un estudo cronolóxico.
Localización: Torres
de Oeste.
Depósito: Museo de Pontevedra.
Adscrición cultural: Época Romana, século I- Iv d.C.
Adscrición tipolóxica: ara votiva.
Descrición: pilastra sobre a que se colocan ou sacrifican as afrendas feitas a un Deus.
Fragmento superior de ara votiva de granito, con cornisa, focus resaltado e rodeado por un semicírculo aberto cara o lado anterior. A cornisa con molduras nos catro lados.
Só se conserva parte das primeiras liñas do texto. Atopada en catoira e reutilizada como material de construcción.
Dimensións: 40 por 49- 46 cm.
5 por 25- 22 cm.
Letras: 5,5 -6 cm.
Inscripción: (P) ietati. S (---) - C. S e u- (---) - V -----
Localización: Río
Ulla, Torres de Oeste.
Depósito: Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña.
Adscrición cultural: Época Romana, séculos I a. C ó I d. C.
Adscrición tipolóxica: recipiente para almacenaxe e transporte.
Descrición: producción cerámica típica romana, recipiente usado para o traslado de materias primas. A súa forma é cilíndrica, alongada, acabada en punta, con pescozo longo e estreito e dúas asas de cintas verticais. Esta forma resulta funcional para o seu almacenaxe nas naves. Aproveitando as carenas da bodega apretábanse entre sí e o estreitamento dos pescozos deixaba sitio para superpoñer capas de ánforas, suxeitas entre sí lateralmente polas asas das inferiores.
A ánfora do Museo da Coruña está completa, aínda que presenta ruptura do tercio inferior da panza. As asas robustas e pouco desenrroladas, arrancan dende a cabeceira da boca e terminan máis abaixo do pescozo. Están recorridas por unha estría lonxitudinal e presentan transversalmente sección elíptica. No seu tercio superior cúrvase sen chegar a formar un ángulo agudo. É perceptible o punto de unión entre as asas e as paredes exteriores do recipiente. O lomo presenta certo abombamento, a panza ofrece un aspecto globular, cilíndrico elíptico. O pé ou pivote, forma a base da ánfora, con forma de cono truncado e macizo. O material empregado é barro moi claro de tonalidade amarelo- branquecino, no que se aprecia unha capa de englobe exterior con pequenos cristais de mica e gránulos de area.
Trátase dunha ánfora binaria que estaría impermeabilizada con resina vexetal de cor negro brilante, que daría un sabor característico ó viño.
Localización:
Torres do oeste.
Depósito: Museo de Pontevedra.
Adscrición cultural: I- IV d. C.
Adscrición tipolóxica: ara votiva.
Descrición: fragmento superior de ara votiva, de granito con cornisa, tamén ós lados e detrás, decorada no frente con tres arcos dos que soamentes o central está completo e dúas molduras que continúan ós lados. Por detrás é lisa.
Atópase moi deteriorada, foculus moi ben conservado.
Dimensións: 47 por 26 por 21 cm.
Letras: 4,5- 5 cm.
Inscripción: L (aribus)
V ( ialibus )
(- c 2-) V (- c 3-)
Localización:
Aragunde, San Miguel de Catoira.
Depósito: Finca de Curula.
Adscrición cultural: séculos I -IV d. C.
Adscrición tipolóxica: ara votiva.
Descrición: ara de granito, reutilizada como material de construcción, con base e cornisa. Cortada por riba, só se conservan restos da cornisa na cara anterior. Está rebaixada na parte dereita e atrás, quedando restos da base só no seu frente e na dereita.
Probablemente apareceu na finca "A Capela". Consérvase reutilizada como base dunha columna na casa dos Sres. Loureiro- Isorna.
Dimensións: 70 por 39 por 32 cm.
Letras: 5- 6 cm.
Inscrición: Deo Bau (duae)
Ti (berius). Cla (udius). Ci (- c 2 -)
Vo -- . v (otum) .
S (olvit). L (ibens). M (erito)
Bandua é un deus da
mitoloxía indíxena, ó que Murguía lle da unha
divinidade protectora das augas termais. Nos estudios
recentes, ben documentados, atribúieselle como deus da
guerra. Bandua encarna o prototipo de deus guerreiro
indoeuropeo e céltico.
A súa aparición nas inscricións latinas é debido ó continxente indíxena que formou parte do exército romano, feito que explica a pervivencia destes cultos.
ESTELA FUNERARIA
Localización:
Aragunde, Finca da Capela.
Depósito: Museo de Pontevedra.
Adscrición cultural: séculos I- IV d. C.
Adscrición tipolóxica: estela funeraria.
Descrición: son numerosos os casos de enterramentos soltos de inhumación aparecidos ó longo da xeografía galega. Contamos con estelas funerarias dotadas de boa decoración. Trátase de epitafios de necrópolis de distintos tamaños e formas, aproveitadas para outros usos. A decoración é variada. Consiste en alienacións de arquiños, rosáceas, crecentes luares, escuadras e follas de prantas, figuras humanas representadas en relevo toscamente... A aparición destas estelas iníciase a mediados da segunda centuria para permanecer aínda a principios do V.
Estela antropomorfa, rota por debaixo e á dereita, reutilizada como elemento de construcción. Hai signos descoñecidos que poderían ser restos dunha representación esquemática do sol. A parte traseira atópase lisa na parte superior, o resto sen traballar.
Cara abaixo faise máis ancha, unha rotura á esquerda que afecta á primeira letra da liña dúas. Atopada no ano 1988 nun casa da finca 2 A capela" onde apareceron sarcófragos e restos cerámicos.
Dimensións: 86 por 36- 41 cm. 5 por 10 -12 cm.
Inscrición: M a t i -i a e
---------
O nome da difunta era Matilia ou similar.
VÍAS ROMANAS
Nos tempos anteriores á
conquista romana, existía, sen dúbida no noroeste, unha
rudimentaria rede de camiños que, ca conquista romana,
supuxo unha mellora na rede viaria. Sen embargo, a
fragmentación política existente non propiciaba o bo
estado dos camiños.
Galicia conta con tres trazados básicos de camiños, dos que salerían os secundarios. Un destos chegaría a Catoira, onde se atopa Glandimiro, ben no lugar das Torres, según algúns autores, ou en Dimo según outros. Tamén hai autores que sitúan a Glandimiro ó outro lado do río Taragoña.
Os camiños facíanse buscando unha liña recta, por zoas elevadas, para evitar ser atracados. Ó longo do recorrido colocaban miliarios que indicaban as distancias así como os datos do emperador que fixera dito camiño ou reparado.
Para ó estudio das vías romanas de Galicia podemos recurrir a un quíntuple tipos de fontes: textuais, toponímicas, epigráficas, arqueolóxicas e documentais ( medievais). Para ó noroeste as fontes textuais redúcense prácticamente ó chamado Itinerario de Antoninos.
a)Iitinerario de Antoninos, elaborado co fin de coñecer os lugares por onde se podían desprazar as tropas.
b)Anónimo de Rávena, recopilación dos datos feitos por un fraile no século IX, moi similar ó itinerario de Antoninos, aínda que con datos novos.
c)As Táboas de Barro de Astorga, aínda que se dubida da súa autenticidade. As táboas, así como o mapa de Estefanía Álvarez e Roldán Hervás, serven para o estudio das vías romanas en Galicia.