Reptís por Mario Gómez Penide  
   

www.catoira.net

   
         
   

Nome científico: Anguis fragilis.
Nome galego: Escáncer, viscáncero, liscante
Descrición: Ata 50 cm. de lonxitude total; pero normalmente non sobrepasa os 35 cm.
Aspecto ventriforme, sen extremidades, e ten o corpo parecido as culebras, cuberto de pequenas escamas. O seu parecido, en canto a cabeza, coas lagartixas é bastante grande. A ausencia de patas é definitiva en canto a súa comparativa coas culebras e as lagartixas.
Non é polo tanto un ofidio senón que se trata dun saurio ápodo. Loxicamente confúndese de forma fácil coas serpentes ou cóbregas.
Ocupa zonas polo xeral cun índice medio elevado de humidade ambiental, dende prados encharcados a praderías montanas, pastos, claros de bosque, zonas de matogueira, setos, etc.; o seu hábitats máis típicos son os bosques caducifolios e mixtos dentro do dominio da carballeira, inda que tamén, aparece en piñeirais húmidos vese moito preto dos ríos e arroios galegos.
A súa alimentación é a base de miriápodos, vermes, arácnidos e, sobre todo, de formigas , así como de gran cantidade de larvas de todo tipo de insectos.
Hiberna durante os meses de octubre e abril. É dicir, escóndese nun lugar apropiado e vive durante eses meses cun sono bastante profundo, simplemente vivindo das reservas acumuladas durante os demais meses.
Reproducción: Cando remata a súa hibernación aparease, logo a nai tenos dentro entre 90 e 100 días. O remate destes días nacen os pequenos escánceres.

 
         
   

 

Nome científico: Blanus Cinereus.
Nome galego: Escáncer cego.
Nome castelán: Culebrilla ciega.
Descrición: Ata 28 cm. de lonxitude total; pero normalmente non sobrepasa os 20 cm.
Aspecto ventriforme, sen extremidades, e ten o corpo, segmentado en aneis, cuberto de pequenas escamas cuadrangulares. Cabeza pequena puntiaguda pouco diferenciada do corpo. Ollos moi atrofiados e cola curta. Coloración normalmente grisácea ou marrón con tintes rosados. Partes inferiores algo más claras. De costumes case exclusivamente subterráneas; é raro velo na superficie, inda que pode saír ó atardecer ou pola noite. Atopado normalmente baixo pedras e troncos, onde se alimenta de miriápodos, gusans, arácnidos e, sobre todo, de formigas , así como de gran cantidade de larvas de todo tipo de insectos.
As costumes reproductoras de esta especie son moi pouco coñecidas, comprobando recentemente que no mes de xuño, as femias poñen un só ovo extremadamente longo (27×5 mm.).
 
         
   

Nome científico: Chalcides striatus.
Nome galego: Esgonzo común.
Descrición: Trátase de un réptil da suborde dos saurios, de corpo cilíndrico e alongado con cores crípticas e a rexión ventral máis clara, posúe catro extremidades moi reducidas, con unha cabeza aplanada e fociño cuneiforme e unha cola curta e ancha. Alimentase practicamente de insectos e arácnidos.
Ten unha alta especialización en canto ós hábitats ocupados. Xeralmente selecciona ladeiras de solaina, cunha lixeira pendente, abundante vexetación herbácea e en ocasións de elevada humidade.

 
         
   

 

Nome científico: Coronella girondica.
Nome galego: Cobra lagarteira meridional.
Nome castelán: Culebra lisa meridional.
Descrición: Os exemplares adultos poden chegar a medir ata 65 cm. ainda que normalmente son mais pequenos. A cor de fondo do lombo pode ser pardo ou gris, ainda que as veces é beis ou ocre, e incluso levemente vermello. O diseño da espalda pódeno compoñer unha sere de manchas redondeadas ou unhas bandas transversais máis escuras que se extenden o longo do corpo. Detrás da cabeza existe unha gran mancha escura en forma de U que se extende cara o pescozo. Entre o ollo e a comisura da boca ten unha banda escura que apenas destaca. O ventre sole ser amarelento e nos exemplares xubenis é mais vivo e vai cambiando a laranxa ou vermello segundo se achega a cola.. O diseño do ventre asemellase as manchas de xadrez ou ben formar liñas paralelas. Pode chegar a vivir ata 13 anos.
 
         
   

Nome científico: Elaphe scalaris.
Nome galego: Serpe riscada.
Descrición: Fociño algo puntiagudo. Pupila redondeada. Adultos de cor variable que van dende amarelentos, vermellos ou grisaceos, con dúas bandas lonxitudinais escuras sobre o dorso como único debuxo, en ocasións pódense localizar exemplares completamente lisos. Os exemplares xoves teñen un deseño moi típico en esqueira pero que o medrar perden os “peldaños”. Carece de veleno e polo tanto de aparato inoculador do mesmo. Pode alcanzar uns 150 cm. de lonxitude, aínda que por termo medio andan polo metro de lonxitude. As súas costumes son sobor de todo diúrnas e terrestre, aínda que as veces trepa as arbores e balos na busca de niños de paxaros. É forte, rápida e áxil. Alimentase de pequenos invertebrados, mata as súas víctimas por estrangulamento. A reproducción é ovípara, copulando na primavera e pon de 5 a 25 ovos. Prefire as zonas secas, cálidas e soleadas con matogueiras, fragas abertas e cultivos de secano.

 
         
   

 

Nome científico: Emys orbicularis ( Linnaeus 1758).
Nome galego: Sapoconcho, sapocuncho, Tartaruga.
Nome castelán: Tortuga común.
Descrición: O caparazón é moi escuro e netamente aplanado. As placas do mesmo teñen unha ornamentación moi típica consistente en liñas e puntos marelos moi claros, diverxentes. Trátase dun carnivoro que captura pequenos peixes, anfibios e as súas larvas, moluscos, crustáceos, vermes e outros invertebrados. Come polo tanto un pouco de todo. Ten hábitos acuáticos, normalmente nas zonas dos ríos onde non hai moita corrente, tense localizado ademáis de en ríos tamén en lagoas costeiras; o seu biotopo está sempre provisto de abondosa vexetación, non alonxándose moito da auga, onde busca protección e alimento. O ciclo reproductor non foi estudiado para Galicia. Pódese xeneralizar dicindo que a posta, de 4 a 14 ovos de casca dura, realízase no verán, en terra branda, axeitando a femia o lugar apropiado con grande laborosidad. A eclosión tarda uns 3 meses, aínda que pode ocorrer que o ovo hiberne para eclosionar en primavera seguinte. Animal moi lonxevo, podería acadar ata 100 anos. Medran con lentitude, chegando, en consecuencia a súa madurez ós 6-8 anos os machos e os 15-20 anos as femias. Está estrictamente protexida xa que está en vías de desaparecer.
 
         
   

Nome científico: Lacerta Lepida.
Nome galego
: Lagarto arnal ou arnao.
Nome castelán: Lagarto ocelado, lagarto común.
Descrición: É lagarto bastante grande, podendo chegar a medir 50cm, o tamaño normal está en torno os 20cm. A cor é verde pero pode ser amarelenta ou parduzca, cun moteado negro. Os flancos están adornados a miúdo por unhas manchas de cor azul moi vivo cun borde negro e que é a característica deste lagarto. A súa dieta consiste en formigas, saltóns, grilos, escaravellos, larvas de insectos, arañas, atrévese con outros lagartos mais pequenos, pequenas crías de mamíferos, ovos de aves, etc.. Entre os seus depredadores destaca a culebra bastarda, o azor, a aguia culebreira, miñato e a garduña. De tódolos xeitos deféndese moi ben das culebras chegando a derrota-las.
Habita en zoas montañosas, tamén en matogueiras, viñas, muros e rochas, en xeral en zonas secas e soleadas. Transcorrido o estado de sopor no que permanece todo o inverno, inicia o seu ciclo reproductor a primeiros da primavera, tralo acoplamento, a femia chega a depositar e enterrar de seis a doce ovos nunha oquedade escavada por ela mesma, o pasaren tres meses, nacen as crías que miden 5cm.

 
         
   

 

Nome científico: Lacerta Montícula.
Nome galego: Lagartixa da serra.
Nome castelán: Lagartija serrana.
Descrición: A lagartixa da serra é de aspecto robusto e mide sobre 65 mm. En Galicia é bastante común. Come todo tipo de insectos e arácnidos. A femia ten outra cor tirando a marrón.
 
         
   

 

Nome científico: Lacerta schreiberi.
Nome galego: Lagarto das silvas.
Descrición:
Este lagarto habitual nas beiras dos ríos, pode ser confundido co lagarto arnal, pero o lagarto das silvas é máis pequeno non chegando os 13 cm. Os machos teñen unha inconfundible gorxa, e na época de celo, toda a cabeza de unha inconfundible cor azul, no caso das femias ese ton azul está máis suave. O dorso é verde en ámbolos sexos, mentres que o ventre é amarelo con manchas negras nos machos e totalmente liso no caso das femias. A época de apareamento vai dende abril a xuño. Os ovos son depositados pola femia en lugares areosos ou terreais, sendo os penedos un bo refuxio para a posta. Os ovos son moi pequenos entre 11-14mm. de longo e 8-9 mm. de ancho.
 
         
   

Nome científico: Mauremis leprosa (Schweigger,1812).
Nome galego: Sapoconcho riscado, Tartaruga riscada. Tartaruga de auga.
Nome castelán: Tortuga leprosa, Tortuga de agua, Galápago.
Descrición: É un sapoconcho foráneo. Diferenciar o noso sapoconcho deste non é difícil, o noso ten no pescozo e na cara uns puntos amarelos característicos, ten ademais a cuncha máis escura e chea de liñas tamén amarelas. O foráneo ten a cuncha verdosa. O sapoconcho riscado non presenta o punteado amarelo, en cambio ten tres ou máis liñas lonxitudinais no pescozo, as veces laranxas. Trátase dun carnivoro que captura pequenos peixes, anfibios e as súas larvas, moluscos, crustáceos, vermes e outros invertebrados. Come polo tanto un pouco de todo. Incluso insectos. Ten hábitos acuáticos, normalmente nas zonas dos ríos onde non hai moita corrente, tense localizado ademáis de en ríos tamén en lagoas costeiras; o seu biotopo está sempre provisto de abondosa vexetación, non alonxándose moito da auga, onde busca protección e alimento. Os acoplamentos moi aparatosos, van precedidos de serias liortas entre os machos. Pode ser tanto na terra como na auga. A súa posta consta de 5 a 12 ovos de casca dura, realízase no verán, en terra branda, axeitando a femia o lugar apropiado con grande laboriosidade. A eclosión tarda uns 30 días, aínda que pode ocorrer que o ovo hiberne para eclosionar en primavera seguinte. Animal moi lonxevo, podería acadar ata 100 anos. Medran con lentitude, chegando, en consecuencia a súa madurez ós 6-8 anos os machos e os 15-20 anos as femias.

 
         
   

 

Nome científico: Natrix natrix ( Linnaeus 1758).
Nome galego: Cobra de colar.
Descrición: Pode ter ata un metro e medio. As femias poden chegar ata 2 metros. Ollos redondos. Pupilas redondas. Distínguese da natrix maura xa que non ten o debuxo en zigzag. Ademais a natrix maura é máis pequena. Escamas carenadas. A pupila é negra rodeado de iris alaranxado ou roxiño intenso. Teñen cor verde, gris ou pardo, e o colar branco ou negro (de xóvenes), que chega practicamente a desaparecer. Pode ter manchas negras espalladas polo dorso.
Alimentación: Todo tipo de ras e tritóns. Tamén come peixes. As veces algún rato. Come preferentemente pola mañá e na segunda mitade da tarde. Un adulto pode papar entre 4 - 5 ras grandes ou 9 de tamaño mediano en media hora. Engole as ras por detrás e os peixes por diante.
Hábitat: Preto dos ríos e charcas. Tamén se pode ver esta cobra nos prados así como en montes de matogueiras, toxos, etc. Moi común en Galicia. Non compite coa súa conxénere a Natrix maura xa que a Natrix natrix persigue incluso por terra as súas víctimas e inda que se ve nos ríos vese menos que a Natrix maura. A Natrix natrix é unha boa nadadora, natrix quere dicir nadar. Pode permanecer debaixo da auga ata 30 minutos.
Cando fai moita calor pasa as horas na beira dos ríos, enroscada, entre a sombra e o sol, preto dos árbores.Móstrase moi activa entre 22º-30º C.. O celo ocorre por abril-maio, a posta ten lugar en xuño-xullo, en lugares cálidos e húmidos. A eclosión dos ovos soe ocorrer a finais de agosto-setembro. Pon entre 6 a 70 ovos. A incubación leva entre 3 - 11 semas. Por regra xeral as crías nacen en setembro.O remate dun ano as crías poden ter entre 23 a 30 cms.Pode chegar os 19 anos, pero a idade media está entre os 7 e os 9 anos.
A súa mordedura non é perigosa. É totalmente inofensiva para o home.
 
         
   

Nome científico: Natrix maura.
Nome galego: Cobra sapeira.
Nome castelán: Culebra viperina.
Descrición: Pode chegar o metro de longo. Ollos redondos. Pupilas redondas. O debuxo en zigzag é o que a distingue da Natrix natrix. Pero ollo: parécese moito as víboras, excepto na pupila negra que repito é redonda, rodeada dunha orla amarela intensa no iris.
Come todo tipo de ras e tritóns. Tamén come peixes. Trátase de todo un especialista na auga. Pode papar peixes de ata 15 cms. Habita preto dos ríos e charcas. Cando está tomando o sol e vese sorprendida de seguida se mete no río, onde pode permanecer moito tempo debaixo da auga. Esta cobra non é terrestre, é exclusivamente acuática. En terra é máis torpe que outras cóbregas, pero no río nada moi ben. Atópase moi ben, tanto fora como na beira dos ríos cando a temperatura oscila entre 20 - 35ª C. Vese nos meses: marzo a novembro. O celo ocorre por abril-maio, a posta ten lugar en xuño-sullo, en lugares cálidos e húmidos. A cópula dura aproximadamente unha hora. A ovulación ten lugar en xuño, entre 4 a 24 ovos. A eclosión dos ovos soe ocorrer a finais de agosto-setembro.

 
         
   

 

Nome científico: Podarcis bocagei (Seoane, 1884)
Nome galego: Lagartixa galega.
Nome castelán: Lagartija de Bocage
Descrición: Lagartixa de pequeno tamaño, relativamente robusta e co corpo non deprimido e o cranio alto, no que as órbitas oculares sobresaen pouco. Os machos adultos teñen o dorso verde e os flancos pardos, as femias adultas e inmaduros co dorso e flancos pardos. Coloración ventral principalmente amarela. Lonxitude da cabeza e o corpo dos adultos vai dos 57 mm. nos machos e os 55 nas femias. Adaptada a ambientes moderadamente húmidos e frescos. Nas zonas de clima atlántico pode ocupar unha gran variedade de medios, dende areais e acantilados a matogueiras de monte, claros e lindeiros de fragas.
 
         
   

Nome científico: Vipera seoanei.
Nome galego: Víbora de seoane.
Descrición:
Rara vez pasa dos 60 cms, trátase polo tanto dunha cobra pequena.
É tamén moi visible o deseño dorsal bilinear ( femias) : dúas bandas claras ( crema) paralelas abeiran unha banda central marrón con manchiñas negras na beira. As manchas negras da cabeza teñen forma de V invertida, contribuíndo a darlle un aspecto triangular. Pero ollo que, os deseños desta víbora son varios, pode ser incluso lisa. O importante para distinguila é a pupila vertical, cabeza triangular, e é corta, bastante corta, 50 -60 cms. e case sen cola. Alimentase de todo tipo de micromamíferos (roedores, lagartixas). Tamén anfibios e ocasionalmente paxaros. As víboras fano todas igual, atacan a víctima, péganlle unha dentada de medo, e logo, tranquilas, seguen a víctima e atópana xeralmente morta. A papar... Sempre empezando pola cabeza. Tragan integramente a víctima. A súa actividade é diúrna. A temperatura que máis lle gusta ronda os 30º. A súa actividade vai dende febreiro ata novembro, segundo o clima do ano. Está moi adaptada a todo. Vive preferentemente nas lindes e claros de fragas e carballeiras,mato atlántico, lindes de prados, matos, prados e brañas. Ten certa preferencia polo terreo pedrento. Gústanlle moitos os terreos de matogueira baixo, toxos, brezos, etc. Tamén zonas de fentos, muros de pedra seca, montóns de leña, etc.  Moitas veces inspecciona galerías de micromamíferos.
Parece ser frecuente en áreas de humidade elevada, e incluso pódese atopar na auga. O ciclo de actividade sexual anual escomeza con retraso na montaña, marzo-abril mentres que no litoral é en marzo. Especie vivípara, é dicir, as crías nacen dentro da mai; que  pare 3-10 viboriñas por setembro. Esta cóbrega ten actividade diúrna inda que no verán pode traballar de noite. Os adultos mudan dúas veces o ano a pel. A súa picadura pode producir a morte dependendo de onde pique e tamén das precaucións que se tomen.  Perigosas para vellos e nenos (por suposto). A súa trabada debe estar sempre controlada por un médico. O mellor é tranquilizarse e acudir o centro de saúde máis próximo, si pode ser sabendo perfectamente de qué cobra se trata ( ollo o collela inda que esté morta os movementos reflexos poden facer que incluso morta, morda e meta o veleno, coidado). De tódolos xeitos si non se lle da morte (non fai falla)  non é difícil saber si mordeu unha víbora ou non , xa que a parte dos dentes normais aparecen na cabeceira dous orificios máis grandes que son o do veleno.

 
   

 

   
   

 

   

© E.L.

Voltar ó índice